Aşık Veysel’in Şeyh Said şiiri yeniden gündemde

Cumhuriyet tarihinin en önemli kırılma noktalarından biri olarak kabul edilen 1925 tarihli isyanın lideri Şeyh Said, devlet otoritesine karşı silahlı ayaklanma başlattığı gerekçesiyle yargılanmış ve idam cezasına çarptırılmıştı. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kısa sürede yayılan isyan; dini söylemlerle desteklenen, merkezi yönetime karşı bir kalkışma olarak değerlendirilmiş, dönemin hükümeti tarafından bastırılmıştı. Diyarbakır’da kurulan İstiklal Mahkemesi’nde görülen dava sonucunda Şeyh Said ve beraberindeki bazı isimler 29 Haziran 1925’te idam edildi.

Bu tarihi sürece dair dikkat çeken bir kültürel detay ise Anadolu’nun büyük ozanı Aşık Veysel’in kaleme aldığı bir şiir oldu. Aslen Sivaslı olan ve halk şiirinin en güçlü temsilcileri arasında gösterilen ozanın, Şeyh Said’in idamına ilişkin yazdığı dizeler yeniden gündeme geldi. Söz konusu şiirde Veysel’in, isyanı sert ifadelerle eleştirdiği ve Cumhuriyet düzenine yönelik tehdit olarak gördüğü anlayışı eleştirdiği görülüyor.

Ozanın dizelerinde, dönemin toplumsal çatışmalarına ve dini söylemle yapılan ayaklanmalara karşı tavır aldığı dikkat çekerken, şiir Anadolu halk ozanlarının sadece aşk ve doğa temalarını değil, siyasi ve toplumsal olayları da eserlerine yansıttığını ortaya koyuyor.

İşte Veysel'n hiciv dolu şiiri:

Atatürk'tür Türkiye'nin ihyası
Kurtardı vatanı düşmanımızdan
Canını bu yolda eyledi feda
Biz dahi geçelim öz canımızdan

Sinesini hedef etti düşmana
Ölmüşken vatanı getirdi cana
Çekti kılıcını çıktı meydana
Gören ibret aldı meydanımızdan

Çekildi sancaklar dayanmaz canlar
Şarktan garba gitti Türk'teki şanlar
O kadar paşalar o zabitanlar
Ayrılmadı asla sağ yanımızdan

Dumlupınar Sandıklı'nın cephesi
Dağları yıkıyor topların sesi
Kahraman askerin hücum etmesi
Cihan sele gitti al kanımızdan

Kaçırdık düşmanı bulunmaz izi
Bir hücumda geçti öte denizi
Siyanet ettiler askerimizi
Vatan memnun kaldı zabitanımızdan

Şeyh Sait de yüzün tuttu isyana
Milletini hor baktırdı vatana
Fakir fukarayı boyadı kana
Öyle şeyhler çoktur külhanımızdan

Çağırdım Şeyh Said sağır mı diye
Başında sarığı değir mi diye
Tarttılar şeyhleri ağır mı diye
Haberin doğrulttun urganımızdan

Şeriatı düşündüler şerciler
Birtakım millete fesat verdiler
Her biri bir yerde hep geberdiler
Onlar kurtulmadı toplarımızdan

Aklı başınd'olan düşünür bunu
Şeriatçı oldu tüketen onu
Dağda belde fukaraya soygunu
Veren onlar idi vatanımızdan