"Beynimiz kolayı seçiyor, sorgulamayı unutuyoruz!"

Dünya genelinde pandeminin etkisiyle hız kazanan dijitalleşme süreci; telefon, tablet ve yapay zeka tabanlı uygulamaları günlük hayatın vazgeçilmez birer parçası haline getirdi. Alışverişten bilgiye erişime kadar her alanda sunulan hazır ve hızlı çözümler yaşamı pratikleştirse de insan psikolojisi ve düşünme mekanizmaları üzerinde derin izler bırakıyor. Sivas Hastanesi'nde görev yapan Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, teknolojinin bilinçsiz tüketiminin insanları daha az sorgulayan pasif bireylere dönüştürebileceğini açıkladı.

"Yapay Zeka Doğrudan Algı Kaybı Yapmaz Ama Muhakemeyi Vurur"

Psikolojide algı kavramının, duyularla alınan verilerin beyinde anlamlandırılması ve dünyayı yorumlama biçimi olduğunu anımsatan Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, yapay zekanın bu süreçleri dönüştürdüğünü belirtti. Yapay zekanın insanları doğrudan düşünmemeye sevk ettiğini söylemenin doğru olmayacağını ancak düşünme zahmetini ciddi oranda azalttığını ifade eden Özkaya, şöyle devam etti:

"Bir sorunun cevabını araştırıp analiz etmek yerine hazır cevabı almak, bir metni yazmak yerine yapay zekaya yazdırmak ya da alışveriş için dışarı çıkmak yerine internetten sipariş vermek günlük hayatı kolaylaştırıyor. Ancak bu kolaylık, insanları zamanla daha pasif ve daha az sorgulayan bireylere dönüştürebiliyor. Psikolojik açıdan bakıldığında yapay zeka doğrudan bir algı kaybına neden olmaz. Ancak aşırı kullanım, yanlış bilgiye maruz kalma ve gerçek ile yapay içerikleri ayırt etmekte zorlanma gibi durumlar, bireyin algısını ve muhakeme becerisini olumsuz etkileyebilir."

Tehlikenin Adı: Bilişsel Tembellik

Teknolojiyle birlikte insanlarda bir miktar tembelliğin başladığını ve en ufak ihtiyaçların bile artık ekran başından karşılandığını gözlemlediklerini aktaran Özkaya, insan beyninin yapısına dikkat çekti. Beynin doğası gereği enerji tasarrufu yapmayı sevdiğini ve önünde kolay bir çözüm varken zor olanı tercih etmediğini belirten Özkaya, psikolojide "bilişsel tembellik" olarak adlandırılan bu durumun eleştirel düşünmeyi zayıflattığını, dikkat sürelerini kısalttığını ve gerçeklik algısını bozduğunu söyledi. Kişinin dijital dünyada sürekli kendi görüşlerini destekleyen içeriklerle karşılaşmasının sosyal algıyı da körelttiğini ve farklı bakış açılarını değerlendirmeyi zorlaştırdığını sözlerine ekledi.

"Sorun Teknolojide Değil, Onu Kullanım Biçimimizde"

Gelecek nesiller için dijital hijyenin ve bilinçli kullanımın önemine vurgu yapan Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, asıl sorunun teknolojinin kendisinden ziyade bireylerin onunla kurduğu ilişki olduğunu ifade etti. Yapay zekanın doğru yönetildiğinde çok güçlü bir araç olduğunu hatırlatan Özkaya, sözlerini şu uyarıyla tamamladı:

"Burada önemli olan düşünmenin tamamen ortadan kalkması değil; sorgulama, analiz etme ve eleştirel düşünme alışkanlığının zayıflamasıdır. Yapay zeka düşünmenin yerini aldığında, gerçeklik algımızı ve eleştirel bakış açımızı zayıflatma tehdidi taşıyabilir. Bu yüzden özellikle çocukların ve gençlerin yalnızca birer teknoloji tüketicisi değil, teknolojiyi anlayan, sorgulayan, denetleyen ve üreten bireyler olarak yetişmeleri büyük önem taşımaktadır."