Rıza Pehlevi kimdir, nereli, eşi kim, nerede yaşıyor? İşte Berlin’de kırmızı boya olayı

İran siyasi tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birine tanıklık eden Rıza Pehlevi, devrilen son Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin en büyük oğlu olarak dünyaya gelmiştir. 1979 İslam Devrimi ile monarşinin yıkılmasının ardından henüz çocuk yaşta sürgüne gönderilen Pehlevi, hayatının neredeyse tamamını İran dışında geçirmiştir. Günümüzde İran’daki rejim karşıtı muhalefetin en tanınan figürlerinden biri olan Rıza Pehlevi, ülkesinin geleceği için demokratik bir dönüşüm çağrısı yapmakta ve kendini bu süreçte geçiş lideri olarak konumlandırmaktadır. Bu makale, Pehlevi’nin hayatı, ailesi, siyasi mücadelesi ve yaşadığı yer hakkında en güncel ve doğru bilgileri haberimizde.

Rıza Pehlevi kimdir ve nerelidir?

Rıza Pehlevi, 31 Ekim 1960 tarihinde İran’ın başkenti Tahran’da doğmuştur. Kendisi, 1979’daki devrime kadar İran’ı yöneten son hanedan olan Pehlevi Hanedanı’nın veliaht prensidir. Babası Muhammed Rıza Pehlevi, İran’ın son şahı; annesi ise Kraliçe Farah Pehlevi’dir. Doğumu, babasının üçüncü evliliğinden olan ilk erkek çocuğu olması nedeniyle büyük bir ulusal sevinçle karşılanmış, tahtın erkek varisinin dünyaya gelmesi o dönem monarşi için hayati önem taşımaktaydı.

Eğitim hayatı nasıl geçmiştir?

Rıza Pehlevi, ilk eğitimini Tahran’da sarayın özel okulunda tamamlamıştır. Babasının veliaht prensi devlet yönetimine ve askeriyeye hazırlama geleneği gereği, askeri eğitim alması için yurt dışına gönderilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nde bir Hava Kuvvetleri eğitim programını tamamlayarak jet pilotu sertifikası almıştır. Yüksek öğrenimini ise Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde (USC) tamamlamış ve Siyaset Bilimi alanında lisans derecesi almıştır. Bu eğitim geçmişi, onun hem askeri hem de sivil alandaki iddialarını şekillendirmede etkili olmuştur.

Rıza Pehlevi’nin eşi kimdir ve kaç çocuğu vardır?

Rıza Pehlevi, 1986 yılında Yasmine Etemad-Amini ile evlenmiştir. Yasmine Pehlevi de Tahran doğumludur; ailesiyle birlikte İran’dan ayrılmak zorunda kalmış ve ABD’ye yerleşmiştir. Prenses Yasmine, George Washington Üniversitesi’nden Siyaset Bilimi lisans derecesi ve yine aynı üniversiteden Hukuk diploması almış, oldukça başarılı bir akademik kariyere sahiptir. Aynı zamanda meme kanseriyle mücadelesiyle tanınmakta, İranlı kadınlara cesaret vermekte ve mülteci hakları, çocuk hakları konusunda çalışmalar yürütmektedir.

Çiftin üç kız çocuğu vardır ve bu çocuklar Pehlevi Hanedanı’nın doğrudan devamını temsil etmektedir:

• Prenses Noor Pehlevi
• Prenses Iman Pehlevi
• Prenses Farah Pehlevi

Şu anda nerede yaşıyor?

Rıza Pehlevi, 1979’daki devrimden bu yana sürgünde yaşamaktadır ve bugün Amerika Birleşik Devletleri’nin Washington, D.C. metropol bölgesinde ikamet etmektedir. Ailesiyle birlikte ABD’de sürgün hayatını sürdüren Pehlevi, buradan İran’daki muhalif hareketleri yönetmekte ve uluslararası kamuoyuyla temas kurmaktadır.

Sürgündeki veliaht prens olarak siyasi hedefleri nelerdir?

Rıza Pehlevi, hayatının büyük kısmını İran’daki İslam Cumhuriyeti rejimine karşı mücadeleye adamıştır. En temel siyasi hedefi, mevcut rejimin devrilmesi ve yerine laik, demokratik ve parlamenter bir monarşi (anayasal monarşi) kurulmasıdır. Ancak dikkat çekici nokta, Pehlevi’nin babasının dönemindeki mutlak otoriter monarşinin geri dönüşünü savunmadığıdır. Kendisi, İran halkının “cumhuriyet” veya “monarşi” arasında seçim yapmakta tamamen özgür olması gerektiğini, onun rolünün geçiş sürecinde istikrarı sağlamak olduğunu belirtmektedir.

Pehlevi, defalarca yaptığı açıklamalarda mevcut rejim için “İslam Cumhuriyeti düşecek – bu eğer değil, ne zaman sorusudur” ifadelerini kullanmıştır. Ayrıca rejimin çöküşü sonrası ilk yüz gün için bir planı olduğunu ve İran’a döneceğini taahhüt etmektedir. Pehlevi'yi en çok İsrail ve ABD desteklemektedir.

Kendisi sadece bir muhalif mi, yoksa aktif bir siyasi lider mi?

Pehlevi, geleneksel muhalif figürün çok ötesine geçerek kendini aktif bir siyasi lider ve alternatif hükümet adayı olarak konumlandırmıştır. Yıllar boyunca yoğun bir diplomatik trafik yürütmüş, Washington’dan Berlin’e kadar birçok başkentte basın toplantıları düzenlemiş ve uluslararası toplumu İran’daki rejime karşı daha sert önlemler almaya çağırmıştır.

Nisan 2026’da Berlin’de bir basın toplantısı sonrası kimliği belirsiz bir kişi tarafından üzerine kırmızı boya fırlatılması, Pehlevi figürü etrafındaki kutuplaşmayı göstermesi açısından dikkat çekicidir. Bu olay, Pehlevi’nin hem güçlü destekçileri hem de şiddetli karşıtları olduğunu ortaya koymaktadır.

İran halkı nezdinde ne kadar destek buluyor?

Bu soru, Pehlevi’nin en tartışmalı ve belirsiz yönüdür. Yaklaşık elli yıldır İran’da yaşamamış bir figür olarak, ülke içindeki günlük sosyolojik ve ekonomik gerçekliklerle bağının kopuk olduğu eleştirileri almaktadır. Bazı kesimler onu, babasının otoriter yönetiminin bir devamı olarak görmekte ve monarşinin geri dönüşüne sıcak bakmamaktadır.

Ancak diğer taraftan, özellikle 2022’de Mahsa Amini’nin ölümüyle başlayan ve “Kadın, Hayat, Özgürlük” sloganlarıyla sembolleşen protesto dalgaları sırasında, sokaklarda “Pehlevi geri dönecek” sloganlarının yükseldiğine dair raporlar bulunmaktadır. Bu durum, rejimin baskısından bıkan bazı kesimler için Pehlevi’nin bir “alternatif umut” sembolü haline geldiğini göstermektedir. Özellikle genç nesil arasında, İslam Cumhuriyeti öncesi dönemi hatırlamayan İranlılar için Pehlevi, mevcut rejime karşı bir “kurtuluş” figürü olarak değerlendirilebilmektedir.

Berlin’deki Saldırı Olayı

İran’ın son şahının sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi, Almanya’nın başkenti Berlin’de Federal Basın Evi’nde bir basın toplantısı düzenlemiştir. Toplantının ardından korumalarıyla birlikte aracına yönelen Pehlevi’ye, binanın önünde bulunan bir kişi kırmızı boya fırlatmıştır. Boya, Pehlevi’nin sırtına ve ensesine isabet etmiştir. Pehlevi’yi protesto eden kişi, olay yerinde yere yatırılarak gözaltına alınmış, Pehlevi ise aracına binerek bölgeden ayrılmıştır.

Bu olay, Pehlevi’nin İran diasporası ve uluslararası kamuoyunda yarattığı kutuplaşmanın somut bir göstergesi olmuştur. Pehlevi’ye yönelik bu tür protestolar, onun hem güçlü bir muhalif figür olarak görüldüğünü hem de bazı çevreler tarafından istenmediğini ortaya koymaktadır.

Rıza Pehlevi, İran’da nasıl bir yönetim kurmayı hedefliyor?

Pehlevi, rejim değişikliği sonrası İran’da uygulamayı planladığı sistemin ana hatlarını sık sık dile getirmektedir. Buna göre:

• Laik bir hukuk sistemi kurulacak, din devlet işlerinden ayrılacaktır.
• Kadınlar üzerindeki zorunlu başörtüsü uygulaması tamamen kaldırılacaktır.
• Basın ve ifade özgürlüğü güvence altına alınacaktır.
• Piyasa ekonomisi teşvik edilecek, yolsuzlukla mücadele edilecektir.
• İran’ın nükleer programı barışçıl amaçlarla denetim altında yürütülecektir.
• Dış politikada Batı ile ilişkiler normalleştirilecektir.

Pehlevi, bu hedeflere ulaşmak için kendisini bir “geçiş lideri” olarak tanımlamakta ve nihai yönetim şeklinin halkın özgür iradesiyle belirleneceğini vurgulamaktadır. Ancak eleştirmenler, Pehlevi’nin bu vizyonunun teorik kaldığını ve İran’ın karmaşık iç dinamiklerini tam olarak yansıtmadığını iddia etmektedir.

Geleceğin Belirsiz Veliahtı

Rıza Pehlevi, İran’ın geçmişi ile geleceği arasında gidip gelen karmaşık bir figürdür. 1960 Tahran doğumlu olan Pehlevi, eşi Yasmine ve üç kızıyla birlikte ABD’de sürgün hayatı yaşamaktadır. Kendisini, rejim çöktüğünde ülkeye dönüp demokratik geçişi yönetmeye hazır bir “geçiş lideri” olarak tanımlasa da, İran içinde ve uluslararası camiada meşruiyeti ve popülaritesi tartışmalıdır.

Berlin’de yaşadığı saldırı ve yaptığı sert açıklamalar, hem bir tehlike hem de bir fırsat figürü olduğunu göstermektedir. Kimileri için Pehlevi, İran’da özgürlük ve demokrasi getirecek kurtarıcıdır; kimileri içinse geçmişin otoriter monarşisinin bir temsilcisinden ibarettir. Babasının mirasıyla kendi demokratik söylemleri arasında sıkışmış bir figür olan Rıza Pehlevi, İslam Cumhuriyeti sonrası senaryoların en önemli aktörlerinden biri olarak sahneye çıkmaya devam etmektedir. İran’ın kaderi henüz netlik kazanmamış olsa da, Pehlevi’nin bu denklemin dışında kalması şu an için mümkün görünmemektedir.