SCÜ'lü isimden çığır açan keşif: 2000 yıllık insan dışkısından ilaç

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Cenker Atila ve araştırma ekibi, antik bir cam şişede yaklaşık 2000 yıl öncesine ait tıbbi bir karışımın kalıntılarını tespit etti. Yapılan analizler, söz konusu karışımın insan dışkısından elde edilmiş bir ilaç olduğunu ortaya koyarken, araştırma uluslararası bilim dünyasının saygın dergilerinden Journal of Archaeological Science’ta yayımlandı ve Reuters başta olmak üzere birçok uluslararası medya kuruluşunda geniş yankı uyandırdı.

Bergama Arkeoloji Müzesi koleksiyonundaki unguentarium (merhem şişesi) üzerinde yapılan kimyasal analizlerde, karışımda kekik yağı izlerine de rastlandı. Araştırmacılar, kekik yağının muhtemelen kokuyu bastırmak ve antiseptik etkilerinden yararlanmak amacıyla karışıma eklendiğini belirtti.

Prof. Dr. Atila’nın yürüttüğü uzun süreli antik cam eser çalışmaları sırasında ortaya çıkan bu bulgu, multidisipliner bir araştırma ile bilimsel olarak incelendi. Araştırma ekibinde İlker Demirbolat (Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Kent Üniversitesi) ve Rana Babaç Çelebi (Dr., İstanbul Medipol Üniversitesi) de yer aldı. Müze koleksiyonundaki yaklaşık bin cam eser incelenmiş, kalıntıya yedi şişede rastlanmış ve ayrıntılı analiz yapılabilecek yeterli örnek yalnızca bir şişede bulundu.

Antik tıp metinlerinde insan ve hayvan dışkısının çeşitli tedavilerde kullanıldığı bilinmekteydi. Özellikle Roma İmparatorluğu döneminin ünlü hekimi Galen’in yazılarında, enfeksiyon ve iltihaplara karşı bu tür preparatların kullanıldığı aktarılıyordu. Bergama’daki cam şişede tespit edilen kalıntı, antik metinlerde anlatılan tedavi yönteminin ilk kimyasal kanıtı olarak değerlendiriliyor. Şişenin üretim tarihi, Galenos’un yaşadığı dönemle örtüşüyor; araştırmacılar ilacın muhtemelen Galenos geleneğini sürdüren bir hekim veya öğrencisi tarafından hazırlandığını öne sürüyor.

Pergamon ve Asklepieion of Pergamon gibi antik sağlık merkezleri, Roma döneminde hastalar için önemli şifa merkezleri olarak biliniyordu. Söz konusu keşif, Bergama’nın antik tıp tarihindeki önemini somut bir bulguyla yeniden gözler önüne seriyor.

Prof. Dr. Atila, antik dünyaya dair yalnızca tıp tarihi değil, parfüm kültürü üzerine de araştırmalar yürütüyor. Roma’da kullanılan “Telinum” parfümü ve Mezopotamya’da tarihin ilk kimyagerlerinden Tapputi’nin formülleri, bilimsel çalışmalar sayesinde günümüze uyarlanarak yeniden üretildi ve ulusal ile uluslararası parfüm fuarlarında sergilendi.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Prof. Dr. Cenker Atila ve ekibini yaptığı açıklamada tebrik ederek, “Üniversitemizin bilimsel üretimine ve uluslararası görünürlüğüne sağladıkları değerli katkılar için kendilerine teşekkür ediyoruz” ifadelerini kullandı.