Düşünmek, insanın varoluşu ile başlayan bir olgudur. Bu olgu insan yaşamını anlamlı hale getiren ve insanı diğer canlılardan ayıran özelliklerin başında gelmektedir.
Günlük yaşamda da sık sık kullandığımız, meşhur bir filozof olan Descartes’e ait olan “düşünüyorum, öyleyse varım.” sözü, düşünmenin ne kadar önemli olduğunu anlatması bakımından çok klas bir sözdür. Aslında insan olarak bizim varlığımızı ortaya koyan temel yetidir.
Düşünce, zihinle alakalı bir işlem olup kişinin hafızası ve zekâsı ile ilgilidir. Alt yapısını ise dil ve semboller oluşturur. İnsan hayatının sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesi için olmazsa olmaz en önemli ve temel bir zihinsel yetenektir.
Her bir insan, nasıl farklı fiziksel özelliklere sahipse aynı şekilde her birey de farklı zihinsel özelliklere sahiptir. Aynı anneden dünyaya gelen bireylerde bile farklı özellikler bulunmakta, algılama, anlama ve işleri yapma becerileri farklılık göstermektedir.
Düşünme üzerine araştırma yapan disiplinler, kendi açılarından farklı tanımlamalar yapmışlardır. Düşünmeyi de çeşitli türlerde değerlendirmişlerdir. Yapılan tanımlamaları incelediğimizde düşünmenin bir zihinsel işlem olduğu, var olan ve edinilen bilgileri değerlendirmeyi, derinlemesine tetkik etmeyi, karşılaştırma yapmayı ve tüm bunların sonucunda yeni fikirler üretmeyi sağlayan bir süreç olduğu konusunda ortak bir yaklaşım sergilemişlerdir.
İnsan düşünen bir varlık olduğuna ve düşünme becerisi sadece insana verildiğine göre insanın diğer canlılardan farklı olması sayesinde bu yeti ona ayrı bir değer katmaktadır. Buradaki en önemli şey ise düşüncenin oluşması için gerekli olan akıldır. Aklı olmayanın bir düşüncesi de olamayacağına göre akıl ve düşünce birbirinden ayrılmayan ve bireyi kıymetli kılan iki ögedir. Bir adım ötesi ise düşüncenin hareketi olarak tanımlayacağı eleştirel düşüncedir. Düşünce salt anlamda, anlamlı olmakla birlikte bir etkiye dönüşmesi için gerekli olan canlılık ile birlikte daha da anlamlı hale bürünmektedir. Bunu sağlayacak şey ise eleştirel bir bakıştır. Dolayısıyla insanın eleştirel düşünmeye ihtiyacı vardır. Nasıl suya, ekmeğe, havaya ihtiyacımız var ise düşünmeyle birlikte eleştirel düşünmeye ihtiyacımız var desek abartmış olmayız diye düşünüyorum.
Düşünme, eleştiri kavramı ile birlikte ele alındığında, eleştirinin bizde ilk çağrıştırdığı şeyin bir sorgulama olduğunu söyleyebiliriz. Dolayısıyla eleştirel düşünmeyi, gözlemlediğimiz, okuduğumuz, deneyimlediğimiz şeylerle birlikte, zihnimizde birleşen bilginin, direk kabul edilmeyip, sorgulanması ve mantık açısından değerlendirilerek bir süzgeçten geçirildikten sonra ortaya konulması olarak açıklayabiliriz.
Düşünme türleri açısından ise eleştirel düşünme ilk sıralarda yerini almıştır.
Düşünmenin çok güzel ve önemli bir şey olduğunu söylesek sanırım buna kimse karşı çıkmaz. Öyleyse neden düşünme ile birlikte ona farklı türlerde anlam yüklüyoruz. Sadece düşünmek yetmez mi? diye bir soru da sorabiliriz kendi kendimize. Sadece “düşünelim yeter” de diyebiliriz. Neden eleştirel düşünmeyi tercih edelim ki. Eleştirel düşünme bize ne kazandıracak ki? diye de sorabiliriz. Bu sorunun cevabını haftaya bırakıyorum. Nasip olur ise eleştirel düşüncenin bireye neler kazandıracağına dair düşüncelerimi başka bir yazımda paylaşmak istiyorum.
Eleştirel düşünmenin zihnimizi berrak ve diri tutmasını, hayat boyu bizlere rehberlik yapmasını ümit ediyorum.
Selam ve saygılarımla.