Evrenin varoluşu ile birlikte dünya gezegeninde yaşam süren canlılar arasında, insan varlığını diğer canlı türlerinden ayıran biyolojik ve fizyolojik farklılığın dışındaki en önemli öge akıldır.

Akıl, insan denilen canlının düşünme, kavrama, anlam verme, gözlemlediği ve duyduğu olaylar arasında bir ilişki kurma, iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı birbirinden ayrıştırma becerisidir.

Akıl, karar alma sürecini bilinçli hale getirir ve bir analiz yapmayı sağlar.

Akıl, her zaman birçok bilimsel değerlendirme grupları tarafından farklı şekilde yorumlanmıştır.

Akıl, insanın bu yetiyi kullanması ile birlikte, geçmişin birikimi ve bilinirliği olarak tanımlanan tarih disiplini açısından ele alındığında ise bizi farklı bir düşünceye yönlendirir.

Felsefe, psikoloji ve din ise kendi perspektifinde akıl kavramına bakarak çok daha farklı değerlendirmeler yapmıştır.

Akıl, insan yaşamının devam etmesi yönünde gerekli olan en temel insani özelliktir. Akıl ile hayatını idame ettiren insan, bu özelliğini kullanarak canlı olarak kendi farkını somut bir şekilde ortaya koyar. Yani akıl yürüterek bireysel tercihlerini yapar. Sosyal ilişkilerini de bu şekilde devam ettirir.

İnsan, doğal olarak genetiğine kodlanan veya sonradan deneyimleyerek veya da öğrenerek elde ettiği bilgilerden yola çıkarak yeni bilgi ve deneyimler elde etme süresi içinde bir akıl yürütür. Yani bir bilinenden hareketle bilinmeyene ulaşma veya sorun çözme yeteneği olan akıl yürütüme becerisi ile dünya gezegeninde lider olma özelliğini ortaya koyar. Bunu yaparken de çeşitli yöntemleri kullanır. Bazen tümdengelim bazen tümevarım bazen de analoji gibi çok bilinen metotları kullanır.

İnsan kendisinde bulunan bu muhteşem yetiyi kullanırken, günlük yaşamında mantıklı düşünerek doğru sonuçlara ulaşmaya çalışırken kimi zaman akıl yürütme süreçlerinde hatalar yapabilir. Bu hatalar sonucunda, yanlış çıkarımlara ve istenmeyen olumsuz sonuçlara ulaşır.

Akıl yürütme hataları genellikle bilgi ve gözlem eksikliğinden, olaylar ve bilgiler arasındaki mantıksal kurallarına uyulmamasından kaynaklanır.

Birçoğumuz aile içinde, okulda veya çevremizde bu tür konularla ve olaylarla karşılaşmışızdır. Bir arkadaşımızdan veya öğretmenimizden veya bir konferans sunumundaki konuşmacıdan bu tür mantık ve akıl yürütme hatalarını duymuşuzdur.

Şöyle günlük yaşantımızı değerlendirdiğimizde, kendimizin veya da başkalarının yaptığı çok sayıda akıl yürütme hatalarını tespit edebiliriz. Veya da yazılanları okuyabiliriz.

Bu konuda araştırma yapan felsefe ve mantık disiplinlerine baktığımızda çok sayıda örnek görebiliriz. Hatta bu konunun bilim insanları tarafından yapılan akıl yürütme ile ilgili tasnifler, konuyu izah etmede işimizi daha da kolaylaştırmaktadır.

Bu konu bir gazetede köşe yazısı olarak sunulmasının ötesinde akademik alanda makale formatında ele alınması belki daha uygun olurdu. Belki bir bütünlük içerisinde uzun bir yazı ile okuyucuyla buluşması çok daha anlamlı olurdu. Ama gazete köşe yazılarının okunurluğunun daha kolay olması bakımından belki birkaç hafta olarak kaleme alınsa bile etki oranının daha fazla olacağını düşündüğüm için köşemde paylaşmayı daha uygun buldum.

Böyle bir girişten sonra bu haftaki yazımı burada sonlandırarak haftaya günlük yaşamda akıl yürütme hatası olarak en çok bilinenleri örnekleri ile birlikte akıl yürütme hatalarını kendi açımdan açıklamaya çalışacağım.

Hayatınız süresince bedenen, ruhen ve aklen sağlıklı bir yaşam sürmenizi diliyorum.

Selam ve saygılar sunuyorum…